آشنایی با بخشی از دنیای گسترده هوش‌مصنوعی

 امروزه فناوری از تصورات و تخیلات انسانی شکل می‌گیرد. همین مسأله باعث شده است تا با اطمینان کامل پیش‌بینی شود که زندگی در کنار روبات‌ها طی 30 سال آینده، امری عادی برای انسان خواهد بود. حال با ارائه چند سوال، بخشی از دنیای گسترده هوش‌مصنوعی (artificial intelligence) به زبان ساده‌تری در اختیار شما قرار داده می‌شود.

 

هوش‌مصنوعی (AI) چیست؟

استدلال، منطق و تصمیم‌گیری از توانایی‌های انسان محسوب می‌شود. با استفاده از این توانایی‌ها، انسان می‌تواند در شرایط خاص با بررسی عوامل تاثیرگذار، استدلال کند و سپس با  منطق خویش، تصمیم بگیرد؛ بنابراین با توجه به موارد گفته شده می‌توان گفت که انسان هوشمند است. حال اگر این توانایی‌ها در قالب صفر و یک (باینری) ایجاد شود، آنگاه به ماشین هوشمند دست پیدا کردیم. با تعاریف ساده بیان شده می‌توان یک تعریف کلی به‌صورت زیر بیان کرد: هوش‌مصنوعی، شاخه‌ای از علوم کامپیوتر است که قصد دارد راه‌حل‌های الگوریتمی را ارائه کند تا بتوان به‌وسیله آن‌ها، ماشین‌های هوشمندی ایجاد کرد تا شبیه انسان‌ها برخورد کنند. تغییرات در هوش‌مصنوعی می‌تواند تحولات گسترده‌ای در حیطه فناوری اطلاعات پدید آورد. در یک جمله ساده می‌توان گفت که یکی از عامل تغییر و پیشرفت جهان، هوش‌مصنوعی است و توسعه آن، مهم‌ترین گام فناوری در سه دهه آینده است.

 

 

با یک تعریف کوتاه می‌توان گفت که هوش‌مصنوعی، دانش ساختن ماشین‌آلات یا برنامه‌های هوشمند است.

 

پیشینه هوش‌مصنوعی برگرفته از چیست؟

تئوری تورینگ مبتنی بر این بود که بتوان با استفاده از نشانه‌ها و اعدادی مانند 0 و 1، هر استدلال ریاضی‌ در کامپیوتر عملی شود. همزمان با این نظریه کشف‌های تازه‌ای در زمینه عصب‌شناسی به‌وقوع پیوسته بود. این پیشرفت‌ها الهام‌بخش گروهی کوچک از پژوهشگران شد تا به‌طور جدی به فکر ایجاد یک سیستم هوشمند باشند. در سال 1950، آلن تورینگ مقاله‌ای را در رابطه با هوش‌مصنوعی در جهت چگونگی ساخت ماشین هوشمند منتشر کرد که بعدها به تست تورینگ مشهور شد. در واقع، تست تورینگ بیشتر شبیه یک بازی به‌صورت زیر است. فرض کنید شما در یک سمت دیوار (پرده یا هر مانع) هستید و با فردی که آن طرف دیوار است به‌صورت تله تایپ (چت) ارتباط دارید. همچنین، شما از هویت فرد به‌طور کامل بی‌مطلع هستید. اگر بعد از اتمام مکالمه، شما (انسان) متوجه نشود که طرف مقابل، انسان نیست؛ آنگاه می‌توان آن سیستم را ماشینی هوشمند دانست. دلیل این امر این است که ماشین توانست در برابر یک انسان به اندازه کافی و بدون هیچ نقضی از استدلال و منطق استفاده کند!

به این نکته توجه شود که تورينگ به دو دليل مهم، اين نوع از ارتباط (ارتباط متنی به‌جای صوت) را انتخاب كرد. اول اين كه موضوع ادراك صوت را از صورت مساُله به‌طور کامل حذف كند و اين تست هوشمند را درگير مباحث مربوط به دريافت و پردازش صوت نكند و دوم اين كه جنبه ديگری از هوش‌مصنوعی که نوعی از پردازش زبان طبيعی است، تاكيد كند. اما، امروزه به پردازش صوت  و تشخیص آن به‌طور جدی پرداخته می‌شود. از آن زمان تاکنون ماشینی اختراع نشده است که توانسته باشد این تست را با موفقیت بگذراند. هر چند زبان AIML  که نوعی زبان برنامه‌نویسی برای چت اتوماتیک است و برنامه Eliza ابداع شد، اما، هرگز به آن حد از هوش‌مصنوعی دست نیافتند و موفق به گذر از چنین تستی نشدند. سال 1970 به‌دلیل انتقاد آقای جیمز لایتهیل از انگلستان و فشارهای مداوم کنگره برای کم کردن بودجه پروژه‌های بزرگ، دولت انگلیس و آمریکا تمام پژوهش‌های ناتمام را لغو کرد و اختصاص بودجه پژوهش‌های مرتبط با هوش‌مصنوعی کاهش یافت. این دوره را زمستان هوش‌مصنوعی یا AI.winter  می‌نامند.

با گذشت یک دهه در سال  1980 به‌دلیل موفقیت سیستم‌های هوشمند در زمینه تجارت، دوباره پروژه‌های مربوط به آن‌ها از سرگرفته شد. اما با شکست پروژه ماشین پردازش لیست (Lisp Machines) براساس زبان Lisp  در سال 1987  دوباره شرایط سخت‌تری نسبت به قبل برای پژوهش‌ها در این زمینه فراهم شد. در دهه 1990 و نزدیک به قرن بیست و یکم، هوش‌مصنوعی به یکی از بزرگ‌ترین موفقیت‌های خود دست یافت. امروزه، هوش‌مصنوعی در پژوهش‌های مهم و بزرگ نقش دارد و توسعه آن از مهم‌ترین گام فناوری در  آینده پیش رو است.

 

هدف  از ایجاد هوش‌مصنوعی چیست؟

هدف هوش‌مصنوعی فهم سرشت هوش بشری از راه بررسی ساختار برنامه‌های رایانه‌ای و نحوه حل مسائل به‌وسیله  با رایانه است. به اعتقاد متخصصان این حوزه، بررسی‌ها می‌تواند عملکرد و جزییات هوش بشر را نشان دهد. به زبان ساده‌تر، هدف هوش‌مصنوعی نزدیك نمودن رفتار و پاسخ یك سیستم كامپیوتری به الگوهایی است كه انسان براساس آن‌ها رفتار می‌كند و پاسخ می‌دهد. امروزه این مبحث به‌دلیل افزایش مقدار داده‌ها، وجود الگوریتم‌های پیشرفته، ارتقای سطح توان محاسباتی و نیز امکان ذخیره‌سازی اطلاعات در حجم بالا، بسیار پرطرفدار شده است.

 

 

ویژگی‌های هوش‌مصنوعی

هوش‌مصنوعی برای حل مسئله، برنامه (الگوریتم) خاصی را دنبال می‌کند. توجه به ویژگی‌های هوش‌مصنوعی در جهت کاربرد در این‌ نوع برنامه‌ها سودمند است. 4 ویژگی از میان آنها اهمیت خاصی دارند که به‌صورت زیر بیان شده است.

 

 

•    بازنمایی  نمادین

هوش‌مصنوعی از نمادهای عددی بر پایه دستگاه باینری (دوگانی)، صفر و یک، در حل مسائل استفاده می‌کند. از این رو برخی مخالفان گفته‌اند مهم‌ترین نقص هوش‌مصنوعی آن است که غیر از عدد صفر و یک را نمی‌فهمد. به تعبیر ساده‌تر، رایانه فقط بله یا نه را می‌فهمد و توانایی فهمیدن حالات واسطه بین آن دو را ندارد. در مقابل، طرفداران هوش‌مصنوعی گفته‌اند هوش طبیعی یا هوش بشر هم بر پایه دستگاه دوگانی پدیده‌ها و امور مختلف را می‌فهمد؛ دستگاه عصبی مفاهیم و تصورات را به‌صورت حالات دوگانی تبدیل می‌کند.

•    روش اکتشافی

ویژگی دوم هوش‌مصنوعی مرتبط با حل نوع مسئله است. این مسائل معمولا راه‌حل الگوریتمی ندارند و براساس منطق با الگوریتم سلسله‌ای قابل حل است. هوش‌مصنوعی این مراحل را گام به گام طی کرده تا به حل مساله دست یابد. از این رو، در حل مسائل از روش اکتشافی؛ روشی که پیمودن آن، رسیدن به نتیجه را تضمین نمی‌کند، کمک می‌گیرند. درنتیجه، برنامه هایی که راه‌حل تضمینی دارند جزو برنامه‌های رایانه ای به‌شمار نمی آیند. به‌طور مثال برنامه‌های حل معادلات درجه دوم جزو برنامه‌های رایانه‌ای به‌شمار نمی‌آید؛ زیرا برای حل آن الگوریتم خاصی وجود دارد. بازی کامپیوتری شطرنج مثال بسیار خوبی برای هوش‌مصنوعی بوده است؛ زیرا الگوریتم خاصی برای بازی ندارد و بر حسب احتمال و موقعیت، هر بار نحوه بازی تغییر پیدا می‌کند.

•    اطلاعات ناقص

خیلی از برنامه‌ها و الگوریتم‌ها در حالتی که اطلاعات ناقص باشد، نمی‌توانند راه‌حل ارائه دهند. اما، هوش‌مصنوعی می‌تواند در حالتی که همه اطلاعات مورد نیاز در دسترس نباشند، مسئله را حل کند. این حالت بیشتر در موارد پزشکی به‌دلیل طلایی بودن زمان، کاربرد دارد. نبود اطلاعات لازم منجر به نتایج غیریقین می‌شود که امکان احتمال خطا وجود دارد و این واقعیت در زندگی هم رایج است.

•    اطلاعات متناقض

اگر در حل مسئله، اطلاعات متناقض باشد، هوش‌مصنوعی می‌تواند راه‌حل مناسبی برای آن پیدا کند. هوش‌مصنوعی در چنین موردی بهترین راه را برای حل مساله و رفع تناقض انتخاب خواهد کرد.

 

کاربردهای اساسی در هوش‌مصنوعی

هوش‌مصنوعی از طریق الگوریتم‌های پیشرفته یادگیری، امکان برنامه‌نویسی داده‌ها را فراهم کرده و می‌تواند با کشف ساختار و قواعد موجود در داده‌ها، مهارت کسب کند. شبکه‌های عصبی دارای لایه‌های پنهانی هستند و هوش‌مصنوعی می‌تواند با استفاده از این شبکه‌ها، به‌گونه‌ای عمیق‌تر و گسترده‌تر، داده‌ها را تحلیل کند. هوش‌مصنوعی بیشترین استفاده را از داده‌ها می‌کند. اصولا پاسخ‌ها در داده‌ها نهفته است؛ کافی است شما آنها را در اختیار هوش‌مصنوعی قرار دهید! از دیگر حوزه‌های کاربرد هوش‌مصنوعی عبارتنداز: بهداشت و درمان:  نرم‌افزار‌های هوش‌مصنوعی قادرند خدمات ویژه‌ای همچون درمان‌های شخصی شده و تحلیل‌های رادیوگرافی ارائه کنند. دستیاران شخصیِ عرضه‌کننده خدمات بهداشتی و پزشکی می‌توانند همانند مربی زندگی (life coach) عمل کرده، زمان و شیوه مصرف داروها را به بیمار یادآور شده و ورزش یا تغذیه سالم‌تری را به آن‌ها پیشنهاد دهد.

 

 

خرده‌فروشی: هوش‌مصنوعی قادر به عرضه‌ خدمات خرید و فروش مجازی است که در آنها پیشنهادهای شخصی شده و گزینه‌های فرآیند خرید به مشتری ارائه می‌شود. همچنین به کمک هوش‌مصنوعی، فناوری‌های مدیریت انبار و طراحی فروشگاه نیز بهبود می‌یابد.

تولید: هوش‌مصنوعی می‌تواند داده‌های اینترنت را که از تجهیزات متصل به اینترنت به‌دست می‌آید تحلیل کرده و میزان عرضه و تقاضای احتمالی را پیش‌بینی کند.

 ورزش:  از هوش‌مصنوعی برای تصویربرداری از مسابقات و به‌دنبال آن، ارائه‌ گزارش‌های سودمند به مربیان استفاده می‌شود. این گزارش‌ها می‌توانند نکاتی برای ارتقای سطح بازی‌ها، مدیریت بهتر رقابت‌ها، بهینه‌سازی استراتژی و تعیین موقعیت بهتر برای استقرار بازیکنان را شامل شوند.

 از  مهم‌ترین کاربردهای دیگر در زمینه هوش‌مصنوعی می‌توان به دوره‌های آنلاین آموزشی، گوشی‌های هوشمند، حوزه رباتیک و ساخت ربات، بازی‌های کامپیوتری و غیره اشاره کرد.

 

آیا هوش‌مصنوعی می‌تواند وسیله ترسناک برای نسل بشر در آینده نه چندان دور باشد؟

آیا به این موضوع فکر کرده‌اید که اگر بشر وسیله‌ای بسازد، یا برنامه‌ای بنویسد که واقعا هوشمند باشد، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ با توجه به مطالب بالا به این جمله خواهد رسید که آن روز پایان کار انسان است! خیلی از محققان و دانشمندان گفته‌اند که هوش‌مصنوعی "بزرگ‌ترین تهدید" برای موجودیت بشر است. این دغدغه در سال‌های اخیر دست‌مایه فیلم‌های بسیاری هم بوده که در همه‌ آن‌ها، انسان در برابر ربات‌های غول‌پیکر براساس هوش‌مصنوعی، ضعیف نشان داده می‌شود. هوش‌مصنوعی می‌تواند خطرناک باشد؛ اما به این فکر کرده‌اید که آیا هواپیمای بدون خلبان (هواپیمای هوشمند) می‌تواند مسافرانش را به کام مرگ بکشد؟ ماشین‌های هوشمند طبق اهداف و برنامه‌هایی که سازنده برایشان تعیین کرده است، رفتار می‌کند. بنابراین می‌توان این نگرانی بزرگ را با تعیین اهداف کنترل کرد اما آیا با رفتار حریصانه بشر واقعا قابل کنترل است؟! به‌ نظر شما پاسخ این سوالات چیست؟

 


فایلهای ضمیمه
توجه! هیچ فایل ضمیمه ای برای این مطلب یافت نشد

نظرات شما نظر جدید